Kunst is meer dan ooit een handelswaar. Een recente veiling van moderne kunst bij Christie's in New York brak niet alleen negentien individuele veilingrecords. Met een totale opbrengst van 240 miljoen dollar werd ook voor het eerst in de geschiedenis de magische grens van 200 miljoen dollar overschreden. Voor gevestigde namen, zoals Willem de Kooning, maar ook voor het werk van minder bekende moderne schilders werden miljoenenbedragen neergeteld.

Daar stopt het niet: ook nieuwe generaties kunstenaars vinde gretig aftrek op de kunstmarkt. "De niet te stillen honger heeft een onophoudelijke jacht naar nieuw, jong onontdekt talent met zich meegebracht", schrijft het fonds voor de beeldende kusnt, vormgeving en bouwkunst (fonds BKVK) in haar beleidsplan 2005-2008.

Goed nieuws voor de naar kunstenaars in Nederland, zo lijkt het. Maar niet per se voor de kunst zelf. Door de grote commerciële interesse dreigt een jonge, hippe verpakking belangirjker te worden dan de inhoud, meent Fonds BKVB. In een recente column waarschuwde directeur Lex ter Braak zelfs dat de óngeremde krachten van vraag en aanbod'de maatschappelijke betekenis van kunst in gevaar brengt.

Laten jonge kunstenaars inderdaad hun oren hangen naar wat de markt vraagt? Thomas Peutz, oprichter van Smart Project Space, een instelling voor hedendaagse kunst in Amsterdam, gelooft niet dat de zeggingskracht van kunst onder vuur ligt door de oprukkende commercie.

Er zijn veel tweederangs kunstenaars die werken voor het geld. Maar er zijn ook kunstenaars die juist proberen om mensen aan te spreken door gebruik te maken van de taal van marketing, media en communicatiemiddelen. Dat maakt hun kunst spannend en interessant, niet commercieel.

Aan commercie ontleende stijlmiddelen zijn een teken dat de aard van kunst is veranderd. "De beeldende kunst was lang in zichzelf gekeerd en bracht freaks voort die iets uitdiepten, zoals Mondriaan die extreem ver ging in zijn vlakken. Voor veel kunstenaars werd dat benauwend. Ze willen in het leven staan, hun plek opeisen in de hedendaagse maatschappij", zegt hij.

Daarom zoeken veel hedendaagse kunstenaars terreinen op die aanslaan bij een groter publiek, zoals muziek, mode, film en nieuwe media. Domeinen waar je nu eenmaal makkelijke commerciële successen kunt hebben", aldus Peutz.

Peutz is echter niet bang dat de commerciële kunst in de hand werkt. Integendeel. "De BKR maakte vooral mogelijk dat matige kunstenaars de waan van het kunstenaarschap in stand konden houden. Kunstenaars nu moeten veel harder knokken. Maar daardoor is de kunstwereld wel geprofessionaliseerd. Er wordt minder slecht werk gemaakt."

Amber Leeman:

marketing belangrijker

Naam: Amber Leeman

Leeftijd: 30

Beroep: Beeldend kunstenaar

"Tijdens mijn studie aan de kusntacademie heb ik samen met een collega student het bedrijf Leeman & strandhagen opgericht.

"Het bedrijf maakte niets. Het was een leeg omhulsel, een imago. We spéélden dat we een bedrijf waren en zaten van negen tot vijf in ons atelier te typen en memo's te schrijven op ons briefpapier. Dat deden we omdat we het idee hadden dat je als kunstenaar beter je tijd kunt steken in de marketing van kunst dan in de productie van een kunstwerk."

"Want wat is kusnt? Wat bepaalt dat een kusntenaar succesvol is? Wanneer een tioletpot in een museum hangt, is het ineens geen gebruiksvoorwerp meer, maar kunst. Zo kan alles het museum in als je het maar als kusnt weet te verkopen.

"Ondanks dat ons bedrijf geen porduct maakte, kregen we toch opdrachten. Twee jaar later, in 2003, maakte ik daarom een doorstart zonder mijn partner.

"Nu run ik een onderneming in verschillende disciplines: textiel, ruimtelijke vormgeving, grafisch ontwerp. De scheiding tussen kunst en commercie is tegenwoordig dun omdat bedrijven vanuit hun behoefte zich te differentiëren graag met kunstenaars werken.

"Ik ben ook nog steeds op zoek naar de precieze grens tussen die twee werelden. Mijn doel is om iets te vinden waardoor die scheiding verdwijnt. Misschien is het het lege omhulsel dat mijn bedrijf aanvankelijk was en gedeeltelijk nog is. ik speel namelijk nog steeds bedrijfje: ook alle commerciële opdrachten worden in dat spel gemaakt.

verschenen in nrc.next op 29 november 2006, geschreven door Stefanie Vermeulen. Titel: kunstbedrijfje spelen. Subtitel: Commercie legt kunst veel nieuwe stijlmiddelen op.